Enter the void filminde algısal ihlal ve algısal akışkanlık: 4E Bilişsel bilim perspektifinden bir inceleme

Abstract

Bu çalışma, çağdaş bilişsel bilimin 4E kuramı —bedenlenmiş (embodied), gömülü (embedded), etkinleşimci (enactive) ve yayılmış (extended) biliş— bağlamında Enter the Void (Gaspar Noé, 2009) filmini inceleyerek, sinema deneyiminin duyusal-zihinsel yapısını “algısal ihlal” ve “algısal akışkanlık” kavramlarıyla çözümlemektedir. Bu iki kavram, doğrudan bu çalışmada üretilmiş olup, film deneyimini temsil düzeyinin ötesine taşıyan, izleyici bedeninin ve algı yapılarının film aracılığıyla dönüştürüldüğü özgül duyumsal süreçlere karşılık gelmektedir. “Algısal ihlal”, film aracılığıyla izleyicinin duyusal ve bilişsel alışkanlıklarının bilinçli olarak sarsılması; “algısal akışkanlık” ise sabit algı örüntülerinin çözülerek beden-zihin-çevre etkileşimi içinde geçirgen, değişken ve eşzamanlı bir deneyim alanının kurulmasıdır. Niteliksel ve yorumlayıcı bir yöntemle yürütülen çözümlemede, filmden seçilen beş sahne 4E bilişsel çerçeveye göre değerlendirilmiş, her sahnede izleyicinin deneyiminin hangi düzlemde dönüşüme uğradığı gösterilmiştir. Bu kuramsal yaklaşım, sinemayı temsili yapılarla değil, doğrudan izleyici bedenini, dikkatini, yönelimini ve çevresel ilişkilerini hedefleyen bir eylem uzamı olarak ele alma imkânı sunmaktadır.