Skip to content

Założenia teoretyczne w intuicjach problemu świadomości

Mikołaj Kotuła

Roczniki Filozoficzne June 29, 2026 DOI: 10.18290/rf26742.6 (opens in new tab)

Study at a glance

AI-extracted from the abstract
Characteristics Theoretical or philosophical paper Peer reviewed
Keywords Context archaeology Applied philosophy Panca Theology
Key points Argues that non-inferential intuitions about the hard problem of consciousness are doubtful because they are entangled with theoretical concepts and polysemy, and laypeople require theoretical context to understand them, which violates non-inferentiality.

Abstract

W jaki sposób powstają intuicje orzekające o istnieniu problemu ze świadomością i próbami jej fizycznego wyjaśnienia? W literaturze przedmiotu intuicje tego rodzaju dzielą się na inferencyjne, czyli wynikające z filozoficznych argumentów oraz nieinferencyjne, czyli poprzedzające filozoficzne argumenty. Ważne są intuicje nieinferencyjne, ponieważ poprzez swoją generyczność mają być w związku przyczynowym z jakimś uniwersalnym mechanizmem poznawczym. Wyjaśnienie procesu ich generowania mogłoby rzucić światło na rolę przyczynową świadomości i samą naturę świadomości. Moja główna teza jest taka, że samo istnienie nieinferencyjnych intuicji jest wątpliwe. Uważam, że sądy problematyzujące świadomość (zwane intuicjami problemu) są silnie uwikłane w teoretyczne koncepcje oraz obarczone są polisemicznością (wieloznacznością) słów, przez co albo są intuicjami inferencyjnymi, albo nie są intuicjami problemu per se. Powyższe twierdzenia uzasadniam poprzez analizę takich pojęć, jak świadomość fenomenalna, niemożliwość i fizykalność. Wykazuję, że istnieje znaczny dystans teoretyczny między pojęciami potocznymi a filozoficznymi oraz że niektóre potoczne pojęcia cechują się niskim stopniem semantycznej izolacji, tj. nie są izolowane od nieistotnych filozoficznie znaczeń. Oznacza to, że są podatne na polisemiczność i niewłaściwe zrozumienie przez laika przedmiotu odniesienia intuicji. Dlatego, aby laik rozumiał i poprawnie odnosił intuicje problemu, musi zostać wprowadzony w odpowiedni kontekst teoretyczny, co łamie warunek nieinferencyjności.